"De geest is hier niet" stukje uit ‘De Begraafplaats’

De begraafplaats van Marken ligt op een terp en is omringd door bomen. Bijzonder, want er zijn nauwelijks bomen op het voormalige eiland te vinden. Vanaf de weg valt alleen de poort en het pad van de begraafplaats op, je ziet geen graven. Het pad loopt omhoog en dan zijn er twee soorten vakken te onderscheiden: een met algemene graven en een met particuliere graven. Op het algemene vak zijn alleen paaltjes met nummers te zien. Op het andere vak staan diezelfde paaltjes met nummers, maar dat valt minder op, want op de graven staat ook een grafsteen. Opvallend is het om te zien dat veel bewoners vrijwillig kiezen voor een algemeen graf. Vanuit geloofsmotieven, want voor de hervormde en gereformeerde Markers is na de dood iedereen gelijk. En, zo zegt de plaatselijke uitvaartondernemer: "Op een begraafplaats liggen stoffelijke resten. De geest, belangrijk bij de herrijzenis, is daar niet, zo luidt de overtuiging van de protestanten." Op de begraafplaats werd de eerste persoonlijke gedenksteen op 21 mei 1943 geplaatst, voor de overleden burgemeester.

Sober en calvinistisch

Outger Zondervan, dé uitvaartondernemer van Marken vertelt verder: "Er is ook gekozen voor de paaltjes uit bittere armoede. Marken stond rond 1900 veelvuldig onder water. Er was nog geen Afsluitdijk en de Zuiderzee was heftig; iedereen woonde daarom zoveel mogelijk op een terp. Het oude gedeelte van de begraafplaats stond ook op een van die terpen. Later is deze uitgebreid en kreeg de piek een andere poort. Op de kisten werd de naam van de overledene geschreven, want de kisten dobberden soms gewoon rond tijdens de veelvuldig voorkomende overstromingen. En zo kon de persoon weer herbegraven worden in zijn eigen graf. Er gingen meer mensen dood dan nu, de begraafplaats is klein en er werd daardoor ook veelvuldig geruimd." "Sober en calvinistisch was het leven toen. Zo ook de begrafenis. Het afleggen werd meestal door de buren gedaan, dan kwam de dominee en een ouderling langs en zij sloten de kist. Dan volgde een lange preek en ging men van huis uit naar de begraafplaats. Rouw kwam tot uiting in de kleding. Mijn vader overleed toen ik zeven was en ik heb lang in het pikzwart moeten lopen. Ik vond dat vreselijk. Vrouwen wier man na zijn 50ste overleed, liepen de rest van hun leven in het zwart met een wit mutsje op. Jongere vrouwen mochten twee jaar lang na het overlijden van hun man alleen op ziekenbezoek en naar een begrafenis. Een ander rouwteken was het sluiten van een van de blinden voor het huiskamerraam, daardoor zaten mensen jaren in het halfdonker."


"Het huisje op de begraafplaats is, onder andere, gebruikt als baarhuisje. Ik weet nog, toen een oom van mij, na een maand in de Gouwzee onder het ijs te hebben gelegen, naar boven kwam, hij daar een paar dagen werd neergelegd voordat hij werd begraven. Trouwens, vroeger kwam er nooit iemand op de begraafplaats en was het hek op slot."

Eilandraad

Marken valt onder de gemeente Waterland; die heeft acht begraafplaatsen te onderhouden. Er zijn jaarlijks circa 75 begrafenissen op de gemeentelijke begraafplaatsen, waarvan ongeveer 15 op Marken. Debbie Nuijten (beleidsmedewerker groen, speien en begraven) en Marco de Jong (groenbeheerder) leiden mij rond en verteilen. "Het is een kleine begraafplaats. Hoeveel mensen er liggen is niet meer te achterhaien. Eerder werd er nog per graf geruimd en dan leek het vanuit de administratie dat er in de algemene graven drie mensen begraven waren, maar tijdens het opgraven kwamen we dan zes schedels tegen. Vanwege efficiëntie ruimen we nu steeds een hele rij tegelijk. De algemene graven van drie diep, hebben van oorsprong uitsluitend een gietijzeren paaltje met een nummer erop, grafbedekking was niet toegestaan, maar langzaam aan gingen mensen er toch een bloemetje, plantje, beeldje, lichtje of steentje met naam erbij zetten. Dat is lange tijd gedoogd. In 2012 vroeg de Eilandraad (een dorpsraad die de belangen van de dorpelingen behartigt, niet gebonden aan één politieke partij, PP) om een pian te maken voor herinvoering van de meer sobere uitstraling van de begraafplaats. Dit heeft geresuiteerd in een standaard gedenkteken, een zwart klein stenen plaatje schuin geplaatst met naam, geboorte-en overlijdensdatum in een vast lettertype erin gezandstraald. Als er nu geruimd wordt bij de algemene graven, vervallen er graven door het groter worden van de mensen en de kisten. De particuliere graven, die twee diep zijn, mogen grafbedekking hebben van maximaal 2 x 1 x 1,5 meter. Dat het een duurzaam monument moet zijn, en niet aanstootgevend qua spreuken of vorm mag zijn, staat ook in de regeis, maar spreekt voor zich. Niet dat dat ooit is voorgekomen. Cremeren en bijzettingen van urnen komen hier minder voor dan het landelijk gemiddelde. De as van vissers is meerdere malen verstrooid op de Gouwzee, maar daar is toestemming voor nodig van Rijkswaterstaat, dus daar hoeven we geen vergunning voor te verlenen. Er komen hier hoe langer hoe meer mensen op bezoek en ook toeristen kijken wei eens rond. Naast het reguliere werk wordt er regelmatig extra geïnvesteerd in de begraafplaats. Zo hebben we in 2011 een knekelkelder aangelegd, worden de grafvakken regelmatig bijgevuld met schelpen, zijn de paden diverse malen herstraat en zijn we bezig met een plan voor het opknappen van de groensingel rondom de begraafplaats."


Afdrukken   E-mailadres